Dzięki wieloletnim działaniom regulacyjnym poziom ołowiu we krwi populacji europejskiej spadł o około 60% w okresie od 2000 do 2019 roku. Mimo tych postępów Europejska Agencja Środowiska ostrzega, że obecna ekspozycja na ten metal wciąż przyczynia się do tysięcy przedwczesnych zgonów rocznie.
Sukces regulacji i spadki wskaźników
Europejska Agencja Środowiska (EEA) w swoim najnowszym briefingu „Lead in Europe — ending a toxic legacy” dokumentuje znaczący spadek ekspozycji na ołów w Europie. Szacunki wskazują, że w populacji europejskiej poziomy ołowiu we krwi spadły o około 60% w porównaniu z okresem 2000-2006 do lat 2012-2019. Sukces ten jest efektem dekad pracy na rzecz ograniczania zanieczyszczeń, w tym wycofania benzyny z ołowiem oraz restrykcji w stosowaniu tego metalu w zabawkach i produktach konsumenckich.
Zagrożenia dla zdrowia i „toksyczne dziedzictwo”
Mimo wyraźnej poprawy, ołów pozostaje poważnym wyzwaniem dla zdrowia publicznego. Europejska Agencja Środowiska podkreśla, że nie istnieje bezpieczny poziom narażenia na ten metal. Nawet przy stosunkowo niskim poziomie narażenia mogą wystąpić szkodliwe skutki, które dotykają zwłaszcza płodów, niemowląt i małych dzieci. U najmłodszych ekspozycja wiąże się z zaburzeniami rozwoju neurologicznego, obniżeniem IQ oraz problemami w uczeniu się. U dorosłych narażenie na ołów zwiększa ryzyko chorób układu krążenia, nadciśnienia tętniczego oraz uszkodzenia nerek.
Zgodnie z podejściem konserwatywnym, kontakt z ołowiem wiąże się z ponad 62 000 przedwczesnych zgonów rocznie w Europie. Szersze szacunki, uwzględniające dowody na szkodliwość ołowiu nawet przy niższym narażeniu, podnoszą liczbę zgonów do ponad 310 000 oraz utraconych lat życia do 3,5 miliona rocznie. Obciążenie zdrowotne jest nierównomierne – wyższe szacowane wskaźniki śmiertelności związanej z ołowiem odnotowano w Europie Wschodniej i Południowo-Wschodniejdniej, w tym w Bułgarii, Chorwacji, Węgrzech i Rumunii.
Źródła zanieczyszczeń i nowe przepisy
Wielu problemów wynika z tzw. toksycznego dziedzictwa – zanieczyszczenie ołowiem z wieloletniego użytkowania w przeszłości pozostaje w budynkach, glebach, kurzu oraz infrastrukturze wodnej. Metal jest nadal obecny w produkcji baterii, amunicji oraz sprzęcie wędkarskim. Dla ogółu społeczeństwa istotnymi drogami narażenia są żywność i woda pitna, podczas gdy małe dzieci są szczególnie zagrożone przez zanieczyszczoną glebę i kurz.
Działania na szczeblu europejskim i krajowym skutecznie ograniczyły narażenie na ołów, ale wyeliminowanie pozostałych zagrożeń dla zdrowia wymaga dalszych kroków. Rozporządzenie REACH zakazało wyrobów z PVC, w których stężenie ołowiu przekracza 0,1% wagowo lub więcej. Dyrektywa w sprawie wody pitnej promuje wymianę rur zawierających ten metal, a nowe przepisy wzmocniły ochronę pracowników w sektorach recyklingu baterii i produkcji metali. Kluczowe dla dalszej poprawy sytuacji będzie lepszy monitoring poziomów ołowiu we krwi, szczególnie w grupach wrażliwych.
Źródło: European Environment Agency (EEA)











